سخنگوی وزارت امور خارجه گفت: باز و بسته شدن تنگه هرمز در شبكه مجازی اتفاق نمیافتد، در روی زمین اتفاق میافتد و جمهوری اسلامی ایران كشور ساحلی و تعیین كننده است.
ای اسماعیل بقایی در برنامه گفتگوی ویژه خبری درباره عبور و مرور كشتیهای تجاری از تنگه هرمز در دوران آتشبس و انتشار مطلب وزیر امور خارجه كشورمان در فضای مجازی سخن گفت و به پرسش ها در این زمینه پاسخ داد.
متن كامل این گفتگو به شرح زیر است:
مقدمه: ساعاتی پیش وزیر امور خارجه كشورمان با انتشار مطلبی در فضای مجازی اعلام كردند عبور و مرور تمام كشتیهای تجاری از تنگه هرمز در دوران آتشبس آزاد است. درباره اتفاقات و تحولات پیرامون مسئله آتشبس، مذاكرات و تصمیمی كه برای تنگه هرمز گرفته شده، گفتوگو میكنم با جناب آقای اسماعیل بقایی، سخنگوی محترم دستگاه دیپلماسی كه در استودیو همراه ما هستند.
سوال: میخواهم كمی از عقبتر از اعلامی كه وزیر امور خارجه كشورمان داشتند آغاز كنم. چه شد كه این تصمیم گرفته شد و الان وضعیت آتش بس و جزئیات آن به چه صورت است؟
بقایی: بسم الله الرحمن الرحیم
از 9 اسفند مواجه شدیم با تجاوز نظامی آمریكا و رژیم صهیونیستی در حالی كه در فرآیندی دیپلماتیك قرار داشتیم برای دومین بار در ظرف یك سال.
گذشته كمتر از یكسال گذشته دشمن، اغراض و اهداف مشخصی را دنبال میكرد ناكام ماند. بدون اغراق مردم ما مدافعان وطن تك تك ایرانیان به نحوی رفتار كردند كه فكر میكنم دشمنان ما هیچ وقت تصورش را نداشتند. در یك كلام دشمن را ناكام گذاشتند در برنامهای كه علیه ایران ما داشتند. بعد از نزدیك به چهل روز این بحث را مطرح كردند كه ما جنگ را متوقف كنیم. برای ما این آتشبس به منزله زمینهای است برای توقف كامل جنگ و رها كردن كشورمان از سایه جنگ. تكرار حوادثی كه از حدود یك سال پیش شروع شد از خرداد ماه برای ما قابل قبول نیست. در این مدت در جریان هستید در این چند روزی كه از آتشبس میگذرد، پیغام پسغامهای زیادی تبادل شد. بعد از اتفاقاتی كه منجر شد به تفاهم آتشبس در نوزده فروردین، در اسلامآباد یك دور مذاكره شد. دو روز گذشته هم با حضور آقای عاصم منیر در تهران این گفتوگوها ادامه پیدا كرد برمبنای بسته مدنظر ایران بسته ده بندی. طبیعی است كه هر مذاكرهای دو طرف دارد. طرف آمریكایی همه دیدگاهها و مطالبات خودش را هم در رسانه مطرح كرده و هم در مذاكرات ما در این مرحله با تمام توان برای تامین منافع و حقوق ملت ایران تلاش میكنیم. بارها عرض كردم دیپلماسی ما در دوره فعلی ادامه مبارزهای است كه مدافعان وطن در این چهل روز انجام دادند. به نمایندگی از ملت ایران همان كاری كه اونها در میدان انجام دادند ما هم در میدان دیپلماسی دنبال می كنیم الان وضعیت به این شكل هست.
سوال: چه شد ما تنگه هرمز را بستیم و با توجه به اینكه محتوایی كه وزیر امور خارجه كشورمان منتشر كردند، مختصر بود، شرایط بازگشایی الان دقیقاً به چه صورت است؟
بقایی: تنگه هرمز را ما نبستیم. شرایطی را تحمیل كردهاند كه امكان تردد ایمن و امن در این آبراه وجود نداشت. اولاً ما به عنوان كشور ساحلی این حق را داریم. طبق حقوق بینالملل در مواردی كه جنگی علیه ما تحمیل شده، برای تعیین منافع مان برای جلوگیری از اقدامات تجاوزكارانه دشمن تدابیری را اتخاذ كنیم. طبق حقوق بینالملل در این شرایط نمیتوانیم اجازه دهیم شناورهای نظامی دشمن از این تنگه استفاده كنند و عبور و مرور عادی داشته باشند برای اینكه به ما ضربه خواهند زد. هم شناورهای دشمن و هم كشورهایی كه به صورت مستقیم و غیرمستقیم از تجاوز حمایت و كمك میكردند، از عبور و مرور در تنگه هرمز منع شدند. در عین حال جمهوری اسلامی ایران با رویكردی مسئولانه و حتی در اوج جنگ كمك میكرد به عبور و مرور ایمن كشتیهایی كه در این چارچوب نبودند. یعنی كشتیهای متعلق به طرفهای متجاوز یا متحدین و همراهان و مشاركتكنندگان در این تجاوز نبودند. بنابراین كاری كه ایران انجام داد منطبق با حقوق بینالملل هست برای دفاع از تمامیت سرزمینی و امنیت ملی ایران ما. در این مدت با تناقض گویی متعدد مقامهای آمریكا مواجه بودیم. ابتدا گفتند برای ما تنگه هرمز اصلاً مهم نیست. كشورهای دیگر را دعوت كردند برای كمك به زعم خودشان باز گشایی تنگه هرمز. در حالی كه اساساً مسبب این وضعیت، آمریكا و رژیم صهیونیستی بودند كه تجاوز نظامی را علیه ایران شروع كردند. بعد از مدتی نظرشان را تغییر دادند و آن چیزی كه تحت عنوان محاصره دریایی ازش نام میبرند اعمال كردند. امروز هم خوب شاهد بودید بعد از اتفاقاتی كه افتاد چه مواضعی گرفتند. این تناقضگوییها هم ناشی از استیصال است و هم ناشی از سردرگمی و هم فكر میكنم برای مردم ما و مردم منطقه خیلی روشنگرانه است كه طرف مقابل نه از منطق متعارف برخوردار است و نه به تعهدات خودش پایبند.
اشاره كردید به توییت آقای عراقچی در رابطه با تنگه هرمز. من تاكید میكنم كه این توئیت هیچ تفاهم جدیدی محسوب نمیشود. این توییت در چارچوب تفاهم آتشبس نوزده فروردین هست. آن تفاهم اجزایی داشت. یكی از اجزای خیلی مشخصش آن این بود كه آتش بس باید لبنان را هم در بر بگیرد. طرف مقابل پذیرفته بود در توئیت نخست وزیر پاكستان، خیلی صریح این مسئله مطرح شده بود، اما آمریكا از همان ابتدا در این مورد بدعهدی كرد. برای ما مهم بود هم در اسلام آباد و هم بعد از آن این موضوع با جدیت پیگیری شد. دو شب قبل این تفاهم حاصل شد كه در لبنان آتش بس شود و این اتفاق افتاد. دیشب اعلام شد كه آتشبس در لبنان اعلام شده و ما هم در راستای تعهد مندرج در تفاهم آتشبس نوزده فروردین اعلام كردیم تردد در تنگه هرمز برقرار هست. در همین دوره زمانی كه آتش بس توافق شده با همان مختصاتی كه در تفاهم آتشبس نوزده فروردین ذكر شده بود یعنی چی؟ یعنی این كه از مسیر مشخص كه سازمان بنادر و كشتیرانی اعلام كرده با هماهنگی مرجع صالح ایرانی و مختص شناورهای تجاری اگر این عناصر را در نظر بگیرید خواهید دید كه توییت امروز آقای دكتر عراقچی اجرای تعهدات ایران طبق تفاهم نوزده فروردین ماه است كه به علت بدعهدی طرف مقابل در رابطه با آتشبس در لبنان به طور كامل اجرا نشده بود. این را ما تصریح میكنیم به علت اینكه طرف مقابل آتشبس در لبنان را رعایت نكرد. به تبع آن متقابلاً ما هم در رابطه با تنگه هرمز تدابیر ویژهای كه در نظر داشتیم را اجرا كردیم. بنابراین الان در اجرای اون تفاهم آتشبس، این توئیت آقای عراقچی صادر شد.
سوال: پس آن چیزی كه در تنگه هرمز اجرا میشود، بعد از این اتفاقات آن، تصمیمی كه شما اشاره كردید در چارچوب آتشبس نوزده فروردین بود. قبلاً تردد بدون مجوز انجام میشد، قبل از جنگ منظورم هست. الان باید با مجوز آنطور كه فرماندهی نیروی دریایی سپاه پاسداران اعلام كرده است، با مجوز نیروی دریایی سپاه و سازمان بندرها باشد و تعداد آن را همه ما هر چقدر كه بنا بر تشخیص باشد، اجازه خواهیم داد. این اتفاقی هست كه میتوانیم بگوییم كه روی زمین روی داد و از این به بعد شاهد خواهیم بود.
بقایی: اساساً باز و بسته شدن تنگه هرمز در شبكه مجازی اتفاق نمیافتد در روی زمین اتفاق میافتد و جمهوری اسلامی ایران كشور ساحلی است و تعیین كننده. سازمان بنادر و كشتیرانی ما به عنوان مرجع صالحه موظف است مسیر ایمنی دریانوردی را هم تعیین و اعلام كند به سازمان بینالمللی دریانوردی این كار وظیفهاش است و انجام داده. نهادی هم كه متولی پیگیری اجرای موضوع است، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران هستند كه هم نگاهبان تنگه هرمز هستند و هم در شرایط كنونی موظف هستند در رابطه با عبور و مرور شناورها تدابیر لازم را اتخاذ و اجرایی كنند. لذا خیلی مشخص است كه تدابیری كه قرار هست در این دو هفته آتشبس انجام شود منطبق است با تصمیماتی كه از نوزده فروردین اتخاذ شده. هم در مورد نحوه تردد، مجوزهایی كه لازمه بگیرند هماهنگیهای لازم صورت بگیرد این هماهنگیها برای این هست كه عبور ایمنی كه مدنظر هست انجام شود با همان مختصات و شرایطی كه تعیین شده از قبل.
سوال: وضعیت كشتیهای متخاصم چیست؟ كشتیهای تجاری كه با كشور متخاصم همكاری میكنند؟
بقایی: هم در نوزده فروردین اعلام شد و هم در توییت آقای عراقچی تصریح شده كه عبور و مرور، مختص شناورهای تجاری است. طبیعی است كه در شرایط جنگی كشورهای ساحلی چنین تنگهایی مجاز هستند و بلكه مسئولیت دارند برای حفاظت و امنیت و منافع ملی كشورشان تدابیر لازم را اتخاذ میكنند درباره كشورهایی كه متخاصم محسوب میشود.
سوال: مورد به مورد تصمیمگیری میشود؟
بقایی: قاعدتاً بله باید همینطور باشد.
سوال: در زمینه آتش بس مذاكرات الان چه وضعیتی داریم و وزارت امور خارجه با چه رویكردی در گفتوگوهای اسلام آباد را دنبال میكند؟
بقایی: اگر بخواهم حس و حال دیپلماتهای كشورمان را در این روزها بیان كنم، متوسل میشوم به فرازی از فرمایش حضرت امیرالمؤمنین، امام علی علیهالسلام در فرمان خود به مالك اشتر كه میفرمایند اگر دشمن تو را به صلح فرا خواند و خشنودی خدا در آن بود آن را رد مكن. زیرا صلح مایه آسایش سپاهیان تو و راحتی خودت از اندوهها و امنیت سرزمین توست، اما این نكته بسیار مهم است، اما پس از صلح از دشمن خود سخت برحذر و هوشیار باش، زیرا گاه دشمن خود را نزدیك میسازد تا غافلگیر كند. پس محتاط و دور اندیش باش و به دشمن خوش بین مباش. این فراز كوتاه بیان حس و حالی است كه این روزها همه ما باید داشته باشیم. ما قطعاً تجربههایی كه در این یك سال و به نوعی در این بیست، سی سال به دست آوردیم ارزان بدست نیاوردیم. حتماً همه این تجربهها پیش چشم ماست. ما میدانیم با چه طرفهایی مواجه هستیم. میدانیم كه در گذشته بارها بدعهدی كردند. دیدگاههایشان را مدام تغییر دادند و خواستههای غیرمعقول و غیرمنطقی داشتند، اما وظیفه ما این است كه محكم و استوار و هوشیار منافع و حقوق ملت را مدنظر قرار دهیم و خیلی صریح و قاطع مواضعمان را بیان كنیم در عین حال راه پیدا كنیم برای تعیین منافع كشورمان با نگاهی مبتكرانه و همانطور كه عرض كردم با این نگاه كه ما هیچوقت قطعاً خوشبین نبودیم به دشمن. الان حتماً با توجه به تجربه این چهل، پنجاه روز و با توجه به جنایاتی كه صورت گرفت این بدبینی و بدگمانی بیش از هر زمانی است.
سوال: سابقهای كه آمریكاییها داشتند در نوع حركت ما تاثیرگذار است و نوع تصمیمگیری در جمهوری اسلامی ایران. مشخصا این هیاهویی كه در چند ساعت گذشته رئیس جمهور آمریكا به راه انداخت و هیاهو بهترین توصیف است، برای این كه بگوید من به دستاورد گستردهای در برابر جمهوری اسلامی ایران رسیدم. یكی از نكاتی كه مطرح كرد، ادعا كرد تنگه هرمز كاملا بازست، اما محاصره دریایی ایران ادامه دارد. نگاه شما به این موضع چیست؟
بقائی: این اولین و آخرین بار نیست كه مواجه میشویم با فضاسازیهای رسانهای مقامهای آمریكایی. ما نباید تحت تاثیر توییتهای طرفهای مقابل قرار بگیریم. با یك توییت دیدگاههای مان تغییر كند یا حس و حال مان تحت تاثیر قرار گیرد. نمیتوانیم بدون توجه به تجارب قبلی كه مرتب تكرار میشود، صحبتهای مقامات آمریكایی كه تازگی ندارد برای ما، مواضع متناقض، دروغهایی كه مكرر گفته میشود و خیلی راحت و زود آشكار میشود كه اینها هیچ مبنایی ندارد. باز و بسته شدن تنگه هرمز كه در فضای مجازی صورت نمیگیرد، این را میدان تعیین میكند و حتما نیروهای مسلح ما میدانند كه در واكنش به هر عمل طرف مقابل چگونه رفتار كنند. اگر قرار باشد آن چیزی كه تحت عنوان محاصره دریایی نام میبرند باید در عمل دید تا چه حد چنین اتفاقی ممكن است. همیشه گفته ام ایران محاصره پذیر نیست. فارغ از این كه در عمل چقدر اتفاق افتاده، بیان این مواضع از یك طرف ما را باید هشدارتر از قبل كند كه با چه افرادی مواجه هستیم، دوم این كه حتما جمهوری اسلامی ایران واكنش مقتضی اتخاذ خواهد كرد. این كه اعلام كنند محاصره دریایی هنوز وجود دارد، در صورتی كه ادامه پیدا كند، نقض آتش بس خواهد بود و ایران تدابیر لازم در مورد تنگه هرمز را اتخاذ خواهد كرد.
سوال: درباره مسئله هستهای ادعاهایی داشته و اگر طرح 10 بندی كه چارچوب مذاكرات را مبنای آتش بس بود به موضوع هستهای اشاره نشده، ادعاهای گستردهای داشته درباره اورانیوم غنی شده ایران. در گفتوگوهای اسلام آباد، آن چیزی كه در جریان بود و ادامه آن در تهران و در روزهای آینده باز هم ادامه خواهد داشت، همچنین مواردی هم مطرح است؟
بقائی: هیئت نمایندگی ایران با خونسردی، تمركز كامل بر منافع و حقوق ملت ایران كارش را پیش میبرد. نباید حواس ما پرت شود. آن چه كه مصالح و منافع ملت ایران است در سلسله مراتب نظام تعیین شده به عنوان دستورالعمل هیئت مذاكره كننده. این را باید مراقب باشیم. در مورد مسائلی كه مطرح شده، هم در رسانهها و هم بعضی مقامات آمریكایی ذكر كردند، هیچ كدام قابل تعیین نیست و به عنوان مثال اورانیوم غنی شده ایران به هیچ عنوان قرار نیست به جایی منتقل شود، به اندازهای كه خاك ایران برای ما مهم و مقدس است، این موضوع هم برای ما اهمیت دارد.
سوال: موضوع انتقال اورانیوم با غنای شصت درصد مطرح نیست؟
بقائی: به هیچ عنوان انتقال اورانیوم غنی شده ایران به آمریكا به عنوان گزینه مطرح نبوده است.
سوال: تعلیق دائمی غنیسازی چطور؟
بقائی: همه این مواردی كه مطرح میشود، بخشی از كارزار رسانهای است كه به راه انداختند، برای تحت تاثیر قرار دادن مذاكره كنندگان و میز مذاكره. اعضای تیم مذاكره كننده، قطعا تحت تاثیر این فضاسازیها قرار نخواهند گرفت. براساس دستورالعملهایی كه نظام مطرح میكند، هیئت مذاكره كننده كار را پیش میبرد و آن چیزی كه به نفع مصالح و حقوق ملت ایران است.
سوال: با توجه به این صراحت و آن نكتهای كه شما درباره آن تصریح كردید، راه مذاكرات آتش بس با آن طرح 10 بندی از مذاكرات هستهای جدا است؟
بقائی: مذاكره یك بسته است. مذاكره در رابطه با بسته پایان كامل جنگ یا توقف، آن چیزی كه به عنوان خاتمه جنگ از آن نام برده میشو، اجزای مختلفی دارد كه در مورد آن گفتوگو شده است. آن طرح 10 بندی برای ما رفع تحریمها بسیار مهم است. موضوع جبران خسارات وارده در جریان جنگ تحمیلی، اهمیت ویژهای دارد. این كه مطمئن شویم جنگ به طور كامل متوقف میشود برای ما مهم است. موضوعی كه در آتش بس نشان دادیم بحث توقف جنگ در همه جبههها باز اهمیت ویژهای دارد. اینها را باید به عنوان یك بسته دید و هیچ كدام از اجزا را نمیتوانیم از هم تفكیك كنیم و همه را در كنار هم ببینیم كه توازنی در دادهها و ستاندهها ایجاد شود.
سوال: در گفتوگوهای اسلام آباد، آمریكاییها سر موضوعی كه آتش بس در لبنان هم باید بخشی از این گفتوگوها باشد، زیر بار نمیرفتند و این دستاوردی است كه اتفاق مثبت بود كه آمریكاییها پذیرفتند. آن شرطی كه جمهوری اسلامی بر آن پافشاری كرد و نپذیرفت درباره آمریكایی ها. سوال دیگری درباره گفتوگوهای اسلام آباد كه ادعا كرده رئیس جمهور آمریكا مستقیم با ایرانیها مذاكره كند و لفاظیهایی كرده بود درباره نوع برخوردش با ایرانیها در گفتگو؟
بقائی: مذاكره كنندگان ایرانی خیلی مشخص بود چه افرادی هستند. طرف آمریكاییها هم مشخص بود. بنابراین هر آن چه كه غیر از این بیان شود از طرف مقامهای آمریكایی، لفاظی بیش نیست. مذاكرات در اسلام آباد بین آقای قالیباف رئیس مجلس و طرف مقابل هم معاون رئیس جمهور آمریكا انجام شد با وساطت نخست وزیر پاكستان. این روشن است و هر بحثی كه مطرح میشود كه فلان مقام از آمریكا با فلان مقام از جمهوری اسلامی ایران گفتوگو داشته یا فلان حرفی زده، هیچ كدام هیچ مبنایی ندارد.
سوال: تأكید كردید كه این را هم شما و هم كل دستگاههای تصمیم گیر در جمهوری اسلامی ایران در نظر دارند كه ممكن است این گفتوگوهای موسوم به صلح برای این باشد كه ضربه نظامی دیگری زده شود. این پیش فرض را تأكید كردید كه همه دارند و تجربه گذشته باعث شده این آمادگی وجود داشته باشد. رئیس جمهور آمریكا ادعایی مطرح كرده یك امضا تا توافق نهایی باقی مانده. چقدر چنین امضایی، هموار و نزدیك است؟
بقائی: درباره دیدگاههای مقامات آمریكایی نظری نمیدهم. باید متمركز باشیم بر كار خودمان. اگر بخواهیم هوش و حواس مان معطوف لفاظیهای رسانهای طرفهای مقابل قرار گیرد، ممكن است تمركزمان را به نوعی دچار مشكل كند. هر زمانی كه احساس كنیم مصالح و منافع جمهوری اسلامی ایران، منافع و حقوق ملت ایران در قالب یك توافق لحاظ و تامین شده است، حتما آن زمان میتوانیم بگوییم كه ما با توافق فاصله كمی داریم. این را باید مراجع ذی ربط نظام تشخیص دهند. وظیفه ما در وزارت امور خارجه و دستگاه دیپلماسی این است كه براساس دستورالعملهایی كه به ما اعلام میشود، وزارت امور خارجه حتما نقش و تاثیر بسیار مهم دارد در تصمیم سازی. وزارت خارجه موظف است دیدگاههای كارشناسی خودش را بیان كند، اما نهایتا براساس تصمیمهایی كه اتخاذ میشود ما موظف هستیم پیگیری كنیم. این كار را با جدیت ادامه خواهیم داد. برای ما مهم است كه خطوط قرمز مدنظر كشورمان و مصالح كشور رعایت شود و آن موقع به نحو مقتضی مطرح میشود كه آیا نزدیك هستیم به تفاهم یا فاصله داریم.
سوال: با توجه به سفر فرمانده ارتش پاكستان به تهران و در روزهای گذشته درباره پیامها به صورت تفصیلی گفتوگو كردید، آن اختلافات سنگینی كه وجود داشت و زیادهخواهیهایی كه در گفتگوهای اسلام آباد وجود داشت، از آن كم شده است؟
بقائی: میتوانم بگویم كه خیلی بیشتر از نشست اسلام آباد روشن شد كه ما در كدام بخشها فاصله مان به نوعی ترمیم شده. میتوانیم با راه حلهای مبتكرانه، روشهای مرضی الطرفی و میانهای پیدا كنیم برای حل اختلاف و در كدام موارد واقعا برای ما خط قرمز محسوب میشود. خیلی ورود نمیكنم به جزئیات، چون این بحثها كماكان ادامه دارد، ولی آن چه میتوانم با قطعیت بگویم، الان دیگر ابهامی در رابطه با هیچ یك از بخشهای مذاكراتی یا موضوعات مذاكراتی وجود ندارد. مواضع، خیلی روشن بیان شد نه فقط در وزارت خارجه بلكه در دیدارهایی كه با هیئت پاكستانی با رئیس جمهور، آقای قالیباف و مقامهای نظامی داشتند، همه چیز روشن است. یك مقدار مذاكرات این چند روز با مذاكرات متفاوت است. مذاكرات دورههای قبل متمركز بود به بحث هستهای، اما الان مذاكرات معطوف است به خاتمه جنگ. طبیعی است كه دامنه موضوعات مورد گفتوگو، وسیعتر شده و بحث تنگه هرمز، اما خوبی این دوره از مذاكرات این دو روز این بود كه خیلی شفاف و به صورت تفصیلی، دیدگاههایی مطرح شد. باید دید در روزهای آینده و در ادامه این مسیر، چه اتفاقی خواهد افتاد.
